Meteoroloji Genel Müdürlüğü ve Tarihçesi

    Meteoroloji Genel Müdürlüğünün kuruluş amacı, meteoroloji istasyonları açmak ve çalıştırmak, hizmetlerin gerektirdiği gözlemleri yapmak ve değerlendirmek; çeşitli sektörler için hava tahminleri yapmak ve meteorolojik bilgi desteği sağlamaktır. Görevleri arasında meteoroloji istasyonları ya da birimleri açmak, öteki sektörler, askeri ve sivil, hava ve deniz ulaştırması ile tarım ve başka sektörler için hava tahminleri yapmak, tarım, orman, turizm, ulaştırma, bayındırlık, enerji, sağlık, çevre, Silahlı Kuvvetler ve gerekli kurum ve kuruluşlar için meteorolojik destek sağlamak, ayrıca uluslararası anlaşmalarla sorumluluğuna verilmiş bulunan meteorolojik hizmetleri yürütmek yer almaktadır. 1985 yılında Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü’ne atanan İsmail Güneş, ardından sırasıyla 2007 yılında Etüt ve Plan Dairesi Başkanlığında Daire Başkanlığı; 19 Ekim 2010 tarihinde DSİ Genel Müdür Yardımcılığına atanmış; 25 Temmuz 2011 tarihinden bu yana da Meteoroloji Genel Müdürü olarak görev yapmaktadır.      

  • Osmanlı Devletinde Astronomi Rasatlarının Tarihçesi

    Ülkemizde Selçuklular ve Osmanlılar döneminde rasathaneler kurulmuş olmasına rağmen, bu kuruluşlar meteorolojik tahminlerden daha ziyade astronomik gözlemler yapmışlardır. Kurulan rasathanelerden Ali Kuşçu ve Uluğbey’in kurdukları rasathaneler en tanınmışlarıdır. Uluğ Bey döneminde (1449) döneminde Semerkant’ta Bursalı Kadızade-i Rumi’nin öğrencilerinden Şirvanlı Fethullah Kastamonu’ya gelerek orada astronomi ve geometri eğitimi vermeye başlamıştı. Türk astronomlardan biri olan Ali Kuşçu, Uluğbey ile çalışmaya devam etmiş, ardından Uzun Hasan’ın hizmetine girmiş ve Fatih Sultan Mehmet Han’a elçi olarak gönderilmiştir. Daha sonra Ali Kuşçu “Fatih” tarafındın Ayasofya medresesine müderris tayin edilmiştir. Ali Kuşçu Türk tarihinde bilinen ilk matematik ve astronomi profesörüdür. Osmanlı döneminde müderris olan Ali Kuşçu ölümünden sora bütün çalışmaları yarıda kalmıştır.

    Aslen Şamlı olan “Takiyettin bin Mehmet bin Ahmet Efendi” (1521-1585) Ali Kuşçu’nun ölümünden yaklaşık yüz yıl sonra 1577 yılında Osmanlı ülkesinde bir rasathane kurmuştur. Şam ve Kahire’de eğitim göre Takiyettin medreselerde müderrislik yapmış ve III. Murat zamanında İstanbul’a gelmiştir. Ali Kuşçu’nun torunu Kutbettin ve kendi hocası olan Sadettin Efendi ile çalışmalara başlayan Takiyettin, müneccimbaşı olan Mustafa Çelebi’nin ölümünden sonra müneccimbaşı olmuştur. Her ne kadar ömrü uzun sürmemesine rağmen kendisini astronomiye adayan Takiyettin Mehmet, Fransız Büyükelçiliği ile Tophane arasında sırta bir rasathane kurmuştur (1577).

    Her ne kadar önceleri Türkler tarafından astronomik çalışmalar yapılsa da; Tanzimatla birlikte çeşitli yerlerde değişik tarihlerde çeşitli rasatlar yapılmaya başlanmıştır.. İstanbul, İzmir, Kudüs, Trabzon, Tekirdağ, Merzifon, ve Osmanlı İmparatorluğunun çeşitli yerlerinde gerek özel gerekse devletin emrinde olmak üzerine yabancılar tarafından birçok meteorolojik rasat yapılmıştır. Kayıtlara geçtiğine göre gök cimlerinin ve olayların incelenmesi ve gözlemleme İstanbul’da Sain-Benois ve Bebek’te bulunan yabancı okullarda yapılan rasatlardır. 1839, 1847 yılları arasında yapılan bu rasatlarda sıcaklıklar ölçülmüştür. 

  • Kandilli Rasathanesi’nin (Rasathane-i Amire) Kuruluşu

    Osmanlı devletindeki meteorolojinin kurumsallaşması çalışması 1867 yılında Kandilli Rasathanesi’nin kurulması ile başlamış ve bu kurumsallaşma Cumhuriyet döneminde geliştirilerek tamamlanmıştır. Kandilli Rasathanesi, Fransız hükümetinin tavsiyeleri üzerine İstanbul’da “Rasathane-i Amire” ismi ile kurulmuş ve bu kuruluşun ilk görevlisi de Aristide Coumbary olmuştur.

         Kandilli Rasathanesinin kurulmasından altı yıl sonra Viyana’da toplanan ilk Uluslararası Meteoroloji Kongresi’nde Türkiye‘de temsil edilmiştir. Bu kongrede; İstanbul, İzmir, Sinop, Bursa, Trabzon ve o zamanlar İmparatorluk toprakları içerisinde bulunan Selanik, Avlonya ve Beyrut’ta birer meteorolojik istasyonun kurulmasına karar verilmiştir. İmparatorluk içinde Viyana Kongresi kararları çerçevesinde 1875’te özellikle de ulaşım ve iletişimin yaygınlaştığı on altı merkezde meteorolojik rasatların telgrafhane memurları tarafından yapılması yoluna gidilmiştir. Bu merkezlerde günde üç kez elde edilen meteorolojik bilgiler İstanbul’da bulunan Meteoroloji Merkez Bürosu’na gönderilmesiyle başlanmıştır. Fakat talihsiz bir kaza sonucu Kandilli Rasathanesi’nde çıkan yangından sonra rasathane tamamen yanmış ve meteorolojik çalışmalarına son vermek zorunda kalmıştır. 31 Mart Olayı’ndan sonra kurulan Osmanlı Hükümeti’nde Maarif Nazırı (Eğitim Bakanı) olan Emrullah Efendi, 21 Haziran 1910 tarihinde bir tezkere ile rasathanenin yeniden kurulması için Fatih Hoca’yı (prof. Mehmet Fatin Gökmen) görevlendirmiştir. Fatin Hoca, rasathanenin İcadiye Tepesi’ne kurulmasını kararlaştırılmış ve Fransız Ulusal Meteoroloji Müdürü Prof. Angot ile yaptığı görüşmeler sonucu gerekli meteorolojik alet ve cihazları temin ederek 1 temmuz 1911 tarihinden itibaren meteorolojik rasatlar yeniden yapılmaya başlanmıştır. Ayrıca burada İstanbul için yapılan hava tahminleri Posta, Telefon ve Telgraf İdaresi ile Demiryolları İdare’sine bildirilerek kullanıcıların hizmetine sunulmuştur. 

  • Birinci Dünya Savaşı ve Meteoroloji Teşkilatı (Rasadat-ı Havaiye Müdürlüğü)

    Birinci Dünya Savaşı’nın çıkmasından sonra hava araçlarının sabit balonların ve savaş uçaklarının kullanılmaya başlanmasıyla birlikte bir meteoroloji teşkilatının kurulması mecburi olmuştur. Bu teşkilatı kurma görevi Alman Karagah-ı Umumiyesi Rasadat -ı Cevviye Teşkilatı başkanı müşavir Hans Hergesell tarafından Prof. Dr. Weickmann’a verilmiştir. 20 Ekim 1915’te Osmanlı topraklarında kurulacak olan meteoroloji teşkilatı konusundaki faaliyetler büyük bir hız kazanmıştır. Dr. Weickmann, İstanbul’da kalıp işlerin yürütülmesi için gerekli koordinasyonu yaparken, beraber getirdiği uzmanlar meteoroloji istasyonlarının kurulacağı yerlere gitmişlerdir. Bütün meteoroloji istasyonları Alman alet ve teçhizatlarıyla kurulmuştur. İstanbul’daki meteoroloji merkezi; Kuruçeşme’de Caferaga Köşkün’de “Kuvva-i Havaiye Müfettişliği Rasadat-ı Havaiye Müdürlüğü” ismiyle Ağustos 1915’te faaliyete başlamıştır. Lİ. Weickmann, Osmanlı topraklarında kurulacak olan meteoroloji teşkilatı için altmış civarında Alman uzmanı da beraberinde getirmiştir. Gelen uzmanlar, kurulacak teşkilatın ilk elemanlarını oluşturmuşlar ve yanlarında Osmanlı Ordusu’nda yedek subay olarak görev yağan Türkler seçilerek Rasadat-ı Havaiye Müdürlüğü’nde göreve başlamışlardır. Ordudan seçilen yedek subaylar İstanbul’da Osmanlı-Alman Genel Karargahı’nda meteoroloji alanında eğitime tabi tutulmuşlardır. Genel Karargah’taki eğitimde Fatin Gökmen’de dersler vermiştir. Eğitimleri tamamlayan yedek subaylar almanlar tarafından kurulan Edirne, Gelibolu, İzmir, Sevdiköy, Zonguldak, Sinop, Ankara, Eskişehir, Konya, Sivas, Diyarbakır, Adana, Brumana, Beyrut, Kudüs ve Musul meteoroloji istasyonlarında göreve başlamışlardır bu merkezlerde elde dilen bilgiler ile Osmanlı İmparatorluğu’nun müttefiki olan Bulgaristan, Avusturya-Macaristan ve Almanya’da şifreli şekilde alınan gözlemler, Kuvva-i Havaiye Merkez şubesi olan İstanbul Vaniköy’de haritalara işlenerek tahminler yapılmıştır.

    Her istasyonda gözlem için barometere, baoraf, psikrometre, termograf, higrograf, azami ve asgari termometre, plüviyometre ve anemometre bulunmaktadır. Ayrıca Vaniköy, Edirne Gelibolu, Sevdiköy, Adana ve Kudüs’te yer seviyesinden 6000 metreye kadar yüksek seviye rüzgar ölçümleri yapılmış, bunun için yüksek seviye sondaj aleti ile teodolit bulunmaktadır.

    İstanbul için yapılan hava tahminleri posta, telefon ve telgraf idaresi ile Demiryolları İdaresi’ne bildirilerek kullanıcıların hizmetine sunulmuştur. 22-25 Nisan 1918 tarihleri arasında İstanbul’da bir Meteoroloji Kongresi toplanmış ve bu kongrede Bahriye (Deniz), Harbiye (Savaş), Maarif (Eğitim) ve Ziraat (Tarım) bakanlıklarına bağlı olarak faaliyet gösteren İmparatorluk içindeki meteoroloji istasyonları bir çatı altında toplanmıştır. Böylece Gereksiz yere masraf yapılmasının önüne geçilmesi, Deniz Bakanlığı tarafından kurulmasına karar verilen Kuvvetli Rüzgar Uyarı Merkezinin, Savaş Bakanlığı Meteoroloji Merkezi ile ortaklaşa çalışmasına karar verilmiştir. Tarım ve Eğitim Bakanlıklarına bağlı olan ikili istasyonların bir komisyon oluşturarak , birlikte çalışmaları ve bu komisyonun kuracağı iklim istasyonlarının aynı zamanda Deniz ve Savaş Bakanlıklarının işine yarayan gözlemleri de yapacak meteoroloji istasyonları kurması ile ilgili bakanlıklara bildirmesi karar altına alınmıştır. 1. Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru toplanan bu kongrede alınan kararlar savaşın sona ermesi ile hayata geçirilememiştir. Rasadat-ı Havaiye Teşkilatında görev yapan yedek subay Türk personeli ise savaş sonunda terhis edilmiş, bazıları ise esir düşmüştür. Rasadat-ı Havaiye Teşkilatı’nda görevli yedek subayların terhis edilmesi ile bu teşkilat ortadan kalkmıştır.

  • Cumhuriyet Döneminde Hava Tahminleri ve Rasadat-ı Cevviye (Meteoroloji Enstitüsü)

    Cumhuriyet kurulduğunda meteoroloji alanında sadece Kandilli Rasathanesi miras olarak kalmıştır. Maarif Vekaleti Müdürler Encümeni 19 Ağustos 1924 tarihinde aldığı bir kararla Kandilli Rasathanesi’nin bir genel müdürlüğe dönüştürülerek İstanbul Darü’l Fünunu’na bağlanmasını kararlaştırmıştır. Ancak Fatin Hoca, bir rasat merkezi konumunda olan Kandilli Rasathanesi’nin Darü’l Fünun’a bağlanmasına karşı çıkacak ayrı bir rasathane müdürlüğü kurulmasını önermiştir. Bundan sonra Milli Savunma, Tarım ve Bayındırlık Bakanlıkları ayrı ayrı meteorolojik teşkilatları oluşturma yoluna gitmişlerdir.

    Meteorolojik bilgilere duyulan ihtiyaç, kısa sürede ülkenin her tarafında birbirinden bağımsız meteoroloji üniteleri doğurmuştur. İsmet Paşa’nın Başbakanlık yaptığı Cumhuriyet Hükümeti, Türkiye’de meteorolojik çalışmaları yürütmek için Budapeşte Şube Müdürü Prof. Antal Rethly’i görevlendirmiştir. 1925 yılında Türkiye’ye gelen Rethly, ön hazırlıklardan sonra 12 Kasım 1925 tarihinde Tarım Bakanlığı’na bağlı olarak Rasadat-ı Cevviye (Meteoroloji Enstitüsü) ismi ile Ankara Etlik’te ilk meteoroloji faaliyete geçirmiştir.

    İlk örgütlenme çalışmalarına İstanbul ve Trakya çevresinden başlanmıştır. 1926 yılının başında önce Kandilli Rasathanesi’nin çalışmalarına incelemek üzere İstanbul’a gelen Prof. Dr. Antal Rethly, buradan Edirne’ye geçmiş ve orada Ankara’dan sonra ilk meteoroloji istasyonunu kurmuştur. Örgütlenme çalışmalarını yürütmeye başladığında Prof. Dr. Antal Rethly, Ankara’daki çalışmaları yürütmek için de Josef Szemian’ı görevlendirmiştir. 1926 yılı sonunda Türkiye’nin Batı, Güney, Trakya ve Orta Anadolu Bölgelerinde iklim çalışmaları için gerekli meteorolojik veriler düzenli bir şekilde elde edilmeye başlanmıştır. Yine Prpf. Dr. Antal Rethly’nin girişimleri ile 3 Mayıs 1927 tarihinde Ankara’da kurulan meteoroloji merkezinin sona ermesi ile Etlik’teki rasathane, 15 Ekim 1927 tarihinde yeni binasına taşınmıştır.

  • Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün Kuruluşu ve Faaliyetleri

    Türkiye’de meteorolojik hizmetlerin tek elden ve düzenli bir şekilde yürütülmesi çalışmaları 1936 yılı içerisinde ele alınmıştır. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Direktörlüğü’nün kurulması için oluşturulan komisyon, 11 Şubat 1936’da Bakanlar Kurulu’na bir kanun tasarısı sunmuştur. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Direktörlüğü’nün kurulmasının gerekçeleri Başbakan İsmet İnön başkanlığında Bakanlar Kurulu’nda görüşülerek kabul edilmiş ve 30 Kasım 1936 tarihinde Başbakanlık Kararlar Müdürlüğü’nün 6/3727 sayılı yazısı ile Türkiye büyük Millet Meclisi’ne sunulmuştur.

       27 madde ve 10 geçici maddeden oluşan Devlet Meteoroloji İşleri Umum Müdürlüğü Kuruluş Kanunu 10 Şubat 1937 tarih ve 3127 sayı ile kabul edilmiştir. 3127 sayılı kanun kabul edildikten sonra TBMM Başkanlığı 11 Şubat 1937 tarih ve 1/649/2077 sayılı tezkeresi ile onaylanması için Cumhurbaşkanlık Makamına göndermiştir. Ulu önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk DMİ Umum Müdürlüğü Kuruluş Kanunu’nu 19 Şubat 1937 tarihinde imzalamış ve yayınlanmak üzere Neşriyat Müdürlüğü’ne göndermiştir.

       Meteoroloji Genel Müdürlüğü’nün kuruluşundan kısa bir süre sonra patlak veren II. Dünya Savaşı’nın etkisiyle Türkiye hükümeti yerli olanakları, ekonomik ve insanı kaynakların büyük bir kısmını ülke savunmasına ayırmak zorunda kaldı. Bunun sonucu olarak Meteoroloji Genel Müdürlüğü yerel niteliğini bir kenara bırakarak Silahlı Kuvvetlerin himayesine girmiş ve savunma çalışmalarına başlamıştı. Fakat her ne kadar olumsuz bir durum gibi gözükse de II. Dünya Savaşı’na müdahil olmayan Türk Devleti’nin bu tutumu ve bu kurum savaşı izlemesi için kullanması Devlet Meteoroloji Genel Müdürlüğü için büyük bir tecrübe olmuştur. II. Dünya Savaşı’nın son bulmasının ardından kurum, meteorolojik araştırmalarına hızlı bir şekilde devam etmiştir. Meteoroloji Genel Müdürlüğü çalışmalarına devam ederken aynı esnada uluslararası bir kurum olan Dünya Meteoroloji Teşkilatına da 31 Mayıs 1949 yılında üye olmuştur.

    Kuruluşun mevzuatında Başbakanlığa bağlı olarak hizmet veren Meteoroloji Genel Müdürlüğü 15 Mayıs 1957 ve 6967 sayılı kanun ile Tarım Bakanlığına bağlanmıştır. Uzun bir süre bu bakanlığa bağlı olarak çalışmalarını sürdüren kurum, 5 Ocak 1978 yılında tekrar Başbakanlığa bağlanmıştır. Günümüzde Türkiye’de Meteorolojik hizmet vermekte tek yetkili kurum olan Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğünün 3127 sayılı kuruluş mevzuatı 1986 yılında değiştirilerek 3254 sayılı kanunla; kuruluş, görev, yetki ve sorumlukları yeniden belirlenmiştir. Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü’nün verdiği meteorolojik hizmetlerin ücretlendirilmesi, 3 Kasım 1994 tarihinde resmi gazete de yayımlan Döner Sermaye İşletmesi Yönetmeliği ile yapılmaktadır. 

  • MGM Bölge Müdürlükleri
    1. Bölge Müdürlüğü İstanbul: Edirne, İstanbul, Kırklareli, Kocaeli, Sakarya, Tekirdağ, Yalova.
    2. Bölge Müdürlüğü İzmir: Aydın, Balıkesir, Çanakkale, İzmir, Manisa.
    3. Bölge Müdürlüğü Eskişehir: Bilecik, Bursa, Eskişehir, Kitahya.
    4. Bölge Müdürlüğü Antalya: Burdur, Antalya, Isparta, Muğla.
    5. Bölge Müdürlüğü Afyonkarahisar: Afyonkarahisar, Denizli, Uşak.
    6. Bölge Müdürlüğü Adana: Gaziantep, Adana, Hatay, Kahramanmaraş, Kilis, Mersin Osmaniye.
    7. Bölge Müdürlüğü Kayseri: Kırşehir, Sivas, Kayseri, Nevşehir, Yozgat.
    8. Bölge Müdürlüğü Konya: Aksaray, Karaman, Konya, Niğde.
    9. Bölge Müdürlüğü Ankara: Bartın, Bolu, Ankara, Çankırı, Düzce, Karabük, Kırıkkale, Zonguldak.
    10. Bölge Müdürlüğü Samsun: Amasya, Çorum, Kastamonu, Ordu, Samsun, Sinop, Tokat.
    11. Bölge Müdürlüğü Trabzon: Artvin, Bayburt, Giresun, Gümüşhane, Rize, Trabzon.
    12. Bölge Müdürlüğü Erzurum: Ardahan, Ağrı, Erzincan, Erzurum, Iğdır, Kars.
    13. Bölge Müdürlüğü Elazığ: Adıyaman, Bingöl, Elazığ, Malatya, Tunceli.
    14. Bölge Müdürlüğü Van: Bitlis, Hakkari, Van.
    15. Bölge Müdürlüğü Diyarbakır: Batman, Diyarbakır, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Şırnak.           

İlginizi çekebilecek diğer olaylar

Biyografiler

  • Jean-Jacques Rousseau CV
    BİYOGRAFİ
  • Osho CV
    BİYOGRAFİ
  • Adile Naşit CV
    BİYOGRAFİ
  • İbni Sina CV
    BİYOGRAFİ
  • Hulusi Kentmen CV
    BİYOGRAFİ
  • Fatih Sultan Mehmet CV
    BİYOGRAFİ
  • Michael Jackson CV
    BİYOGRAFİ
  • Van Gogh CV
    BİYOGRAFİ
  • Che Guevara CV
    BİYOGRAFİ
  • Charlie Chaplin CV
    BİYOGRAFİ
  • Salvador Dali CV
    BİYOGRAFİ
  • Mustafa Kemal Atatürk CV
    BİYOGRAFİ
  • Deniz Gezmiş CV
    BİYOGRAFİ
  • Adolf Hitler CV
    BİYOGRAFİ
  • Cemal Süreya CV
    BİYOGRAFİ

Tarihiolaylar.com internet sitesinde bulunan bütün içerikler Tarihi Olaylar editörleri tarafından hazırlanmaktadır. İzin alınmadan ve kaynak gösterilmeden kullanılamaz.

Copyright 2019 - Tüm Hakları Saklıdır.